Bijeenkomst 'Leren van de Natuur'

Vier juli organiseerde NME een lunchbijeenkomst met Ken Webster en Craig Johnson, auteurs van het boek 'Sense and Sustainability'

Het boek is in het Nederlands vertaald als 'Leren van de natuur'. Het programmabureau Natuur- en Milieueducatie (NME) heeft de Nederlandse vertaling van het boek mogelijk gemaakt en organiseerde deze lunchbijeenkomst. Webster en Johnson namen de deelnemers mee in hun visie op een nieuwe inhoud van NME, en de manier waarop NME binnen en buiten scholen vorm zou moeten krijgen.  

Nieuw perspectief
Als we denken over mens en wereld doen we dat vanuit een bepaald perspectief. Voor onze generatie is dat sterk bepaald door de industriele revolutie en het Verlichtingsdenken. Wij kijken vanuit een mechanisch wereldbeeld, waarin lineair denken en efficiency dominant zijn. Simpelgezegd: we nemen, maken en gooien weg. Dat doen we steeds sneller, steeds handiger, tegen steeds minder kosten. Onze generatie heeft het systeem gemaximeerd. Maar dat is heel wat ander dan: geoptimaliseerd. De huidige vraagstukken op het gebied van klimaat, uitputting van grondstoffen, de economische crisis, energie- en voedselvoorziening etc. zijn min of meer het gevolg van de gangbare manier van denken; de oplossing vraagt om een nieuw perspectief.

Onze traditionele reactie op haperingen in het systeem is: 'verbeter de machine, maak 'm minder slecht'. Vanuit het 'oude' denkmodel gaan we verminderen en besparen. Maar waar brengt dat ons? 'Minder' is geen uitweg uit de crisis, 'minder' leidt tot 'nul'. Nog los van het feit dat 'bespaar - bespaar - bespaar' een volstrekt niet-motiverende boodschap is voor jongeren, brengt het ons uiteindelijk letterlijk 'niets'. Duurzaamheid zit in nieuwe spelregels niet in besparen of opruimen. If you don't get the change with the old model, you need a knew one", is de conclusie van de auteurs.

Wereld
Waar baseren we een nieuw denkmodel op? Waar halen we de principes en de inspiratie vandaan? Waar vinden we een alternatief voor het lineaire denken dat ons in staat stelt om ons blijvend te ontwikkelen? Ken Webster en Craig Johnson geven het volgende antwoord: Kijk naar de natuurlijke systemen. Kijk naar ecologische principes. Kijk naar de de werking van het universum... In de ons omringende werkelijkheid liggen de antwoorden besloten. Antwoorden als: afval = voedsel, gebruik en geniet van diversiteit, ontwikkel hernieuwbare energie, principes die we bijvoorbeeld ook terugvinden in het Cradle-to-Cradle gedachtegoed. 

De wereld om ons heen is overduidelijk non-lineair: het is een systeem van voortdurende feedback, een constante stroom van ontwikkeling die zichzelf in stand houdt. De natuur laat zien hoe effectief een non-lineair systeem werkt: "de totale materie op aarde is (vrijwel) constant. Onze planeet is een gesloten systeem waaraan geen materie toegevoegd of onttrokken wordt. De chemicaliën die noodzakelijk zijn voor het leven circuleren voortdurend door het ecosysteem. Water en elementen als zuurstof, koolstof, stikstof en fosfor doorlopen voortdurende cycli binnen deze voedselkringlopen. De energie van de zon wordt gebruikt om deze kringlopen aan te drijven en in stand te houden. Materie circuleert, zonne-energie stroomt in en uit."

De uitdaging voor de huidige en komende generaties is om deze principes over te dragen op economie en industrie. We moeten ecologie begrijpen om de economie vorm te geven, we moeten patronen uit de natuur doorgronden om onze toekomst te verbeteren.

Educatie
Ook educatie, ook NME en leren voor duurzame ontwikkeling (LvDO) zijn onderdeel van het mechanisch wereldbeeld en de lineaire benadering: verbeter de machine, doe het minder slecht! We leren kinderen over de natuur, maar hebben het daarbij niet over hoe natuurlijke principes kunnen helpen bij het ontwerp van een product. We leren kinderen dat een individu verschil kan maken door het 'minder slecht' te doen. Maar het is niet zozeer het individu dat moet veranderen, het is het systeem. We leren kinderen een warme trui aan te trekken om energie te besparen en realiseren ons niet dat we daarmee het perspectief op een systeem met nieuwe spelregels blokkeren.

Om als samenleving naar een nieuw systeem toe te werken, moeten we ons een nieuw wereldbeeld eigen maken. NME en LvDO vervullen daarbij een sleutelrol. NME en LVDO bijdragen aan een non-lineair wereldbeeld gebaseerd op ecologische principes. Kennis opdoen over natuur en natuurlijke systemen is daarbij geen doel op zich, maar een middel om ecologische principes te doorgronden. NME en LvDO kunnen de brug slaan tussen 'de natuur als leermeerster' en andere domeinen: economie, industrie, zorg, gebiedsontwikkeling etc. Als leren ván de natuur essentieel is voor het inrichten van een duurzame toekomst, zijn NME en LvDO essentieel onderdeel van het curriculum.